In dit tweede artikel in de serie over ecologische duurzaamheid spraken we met Erna Hofs, Programmamanager Duurzaamheid & Milieu bij het Maastricht UMC+. Met Hofs spraken we over de praktische vertaling van duurzaamheidsbeleid naar de ziekenhuispraktijk. Wat betekent duurzaamheid concreet binnen een groot academisch ziekenhuis? Welke keuzes worden gemaakt, en waar zitten de grootste uitdagingen? Van afvalstromen tot energiegebruik en van inkoopbeleid tot gedragsverandering onder medewerkers.
Wat zijn momenteel de belangrijkste speerpunten rondom duurzaamheid binnen het MUMC+?
Duurzaamheid in het ziekenhuis is complex, maar begint met concrete, haalbare stappen en betrokken professionals. Waar het thema enkele jaren geleden nog vooral als een ‘moetje’ werd ervaren, groeit inmiddels een brede beweging binnen het MUMC+, zo benadrukt Hofs. “Steeds meer zorgprofessionals zien de meerwaarde en nemen zelf initiatief. De ambitie is dan ook om duurzaamheid niet als tijdelijk programma te benaderen, maar structureel te verankeren in de organisatie.”
Wat beleid betreft, sluit het MUMC+ zich aan bij de vijf pijlers van de landelijke Green Deal Duurzame Zorg, vertaald naar zes interne projectgroepen. Deze richten zich onder meer op CO₂-reductie (energie en gebouw), circulariteit, mobiliteit, medicatie, bewustwording en bevorderen van gezondheid. Een belangrijk kenmerk is de combinatie van top-down sturing en bottom-up initiatieven. Zo zijn er inmiddels ruim twintig ‘Green Teams’ actief: multidisciplinaire groepen van zorgverleners die binnen hun eigen afdeling zoeken naar concrete verduurzamingsmogelijkheden—variërend van afvalscheiding tot procesoptimalisatie.
Kunt u een concreet voorbeeld geven van een initiatief dat echt impact heeft gemaakt?
“De kracht van duurzaamheid zit vaak in ogenschijnlijk kleine, maar schaalbare maatregelen. Het afschaffen van wegwerpbekers leverde direct zowel ecologische als financiële winst op. Daarnaast zijn er natuurlijk ook technologische en procesmatige innovaties met grotere impact. Zo is de ventilatie op operatiekamers aangepast: deze draait niet langer continu op volle capaciteit, maar alleen wanneer nodig. Dit heeft geleid tot aanzienlijke CO₂-reductie.” Een ander voorbeeld dat Hofs noemt is een pilot met een waterfilterinstallatie die medicijnresten uit afvalwater verwijdert. Dit project, in samenwerking met publieke en private partners, illustreert hoe gezondheidszorg, innovatie en duurzaamheid hand in hand gaan.
Waar lopen jullie in de praktijk het meest tegenaan bij het ecologisch verduurzamen van zorgprocessen?
De grootste uitdaging ligt volgens Hofs niet zozeer in techniek, maar in gedrag. Het veranderen van routines blijkt complex: zorgprofessionals zijn gewend om op een bepaalde manier te werken, vaak gedreven door veiligheid en efficiëntie. Een mooi voorbeeld daarvan is het inbrengen van een blaaskatheter. “Dat moest voorheen steriel, dat mag nu ‘schoon’, om afval te verminderen. De procedures zijn aangepast en alle toestemmingen zijn er, alle vinkjes zijn gegeven. Toch zijn er in de praktijk nog steeds heel weinig verpleegkundigen die dat op die manier doen, omdat het toch een andere handeling is, een ander gevoel. Ze zijn het niet gewoon op die manier en er moet nu nog een stukje scholing en training georganiseerd gaan worden om mensen vertrouwd te maken met die nieuwe wijze van werken.”
Hoe krijgen jullie zorgprofessionals mee in deze veranderingen?
Het MUMC+ zet sterk in op bewustwording, scholing en zichtbaarheid. Duurzaamheid krijgt steeds meer aandacht in opleidingen, bijvoorbeeld via een minor ‘Sustainable Healthcare’, waarin studenten werken aan concrete vraagstukken uit de praktijk. Ook binnen het ziekenhuis zelf worden trainingen en modules ontwikkeld, bijvoorbeeld in verpleegkundige vervolgopleidingen. Deze combinatie van leren en doen helpt om gedragsverandering te versnellen en duurzaamheid onderdeel te maken van het dagelijks handelen.
Wat kunnen zorginstellingen leren van elkaars aanpak?
Samenwerking is essentieel. Het MUMC+ participeert in diverse landelijke netwerken, zoals het samenwerkingsverband van academische ziekenhuizen en het Milieu Platform Zorg, waarin kennis en good practices actief worden gedeeld: ‘proudly copy’ in plaats van concurrentie. Daarnaast worden gezamenlijke projecten opgezet, bijvoorbeeld rondom duurzame inkoop en afvalanalyse. Door data en ervaringen te bundelen, ontstaat sneller inzicht in wat werkt en waar de grootste impact te behalen valt.
De verduurzaming van de zorg vraagt om een lange adem, maar krijgt steeds meer draagvlak. De ervaring in het MUMC+ laat zien dat echte verandering begint bij concrete acties op de werkvloer, gedragen door gemotiveerde professionals. Juist die combinatie van kleine stappen en gezamenlijke ambitie maakt het mogelijk om duurzaamheid structureel onderdeel te maken van de zorgpraktijk.